Actievoeren vanuit je luie stoel: Maakt het activisme plaats voor slacktivism?

Auteur: Dr. Damian Trilling

Dr. Damian Trilling is Universtitair Docent aan de Universiteit van Amsterdam, Amsterdam School of Communication Research (ASCoR). Hij doet onderzoek naar gebruik en effecten van online media op het gebied van journalistiek en politieke communicatie.

Geen 21e-eeuwse protestbeweging zonder internet en social media. De amateuristische pamfletten zijn verdwenen en hebben plaats gemaakt voor tweets en Facebook events. Een gelikte homepage is zo in elkaar geknutseld; en als jouw boodschap maar vaak genoeg op sociale media wordt gedeeld bereik je meer mensen dan waar eerdere generaties ooit van mochten dromen.

Protesteren online: slacktivism?

Al sinds de jaren ’90 hebben wetenschappers zich bezig gehouden met de vraag of digitaal actievoeren werkt en ook over dit onderwerp lopen de ideeën uiteen. Optimisten wijzen op een democratiserend potentieel en wegvallende drempels (zoals geld en macht). Iedereen kan zijn mening geven, contact leggen met anderen en zodoende niet alleen een debat voeren, maar ook potentiële medestanders mobiliseren. Pessimisten wijzen op een mogelijke versplintering van het debat en op het ontbreken van daadwerkelijke gevolgen in de “echte wereld”.

Nu valt er veel aan te merken op dit onderscheid tussen een echte en een virtuele wereld (mediawetenschapper Mark Deuze stelt zelfs dat we “in de media leven”). Toch is de pessimistische redenering best interessant: Activisme zou zijn verworden tot slacktivism (slack betekent slap, zwak, lui). Zelfs de Van Dale kent het woord en omschrijft slacktivism als het “actievoeren vanuit de luie stoel (politiek activisme via digitale media)”. Het is makkelijk om een goede zaak te steunen door een post op Facebook te liken en het zorgt er met minimale inspanning toch voor dat je je goed voelt – je hebt immers iets goeds gedaan. Maar, zeggen critici als Evgeny Morozov, uiteindelijk stelt het digitale protest niets voor en gaat het ten koste van traditionele vormen van actievoeren. Wie al digitaal zijn steun heeft betuigd, gaat niet meer naar een demonstratie, is de gedachte.

Heeft online actie voeren effect?

Gelukkig blijkt het iets genuanceerder te liggen. Als je meerdere studies samen bekijkt dan zie je dat veel online-activisme inderdaad geen aantoonbaar effect heeft. Maar het heeft ook geen verlagend effect – wanneer er een effect is, dan is het over het algemeen positief: meer online activisme gaat dan samen met meer offline activisme

Ter illustratie heb ik even gekeken naar het gebruik van sociale media rondom de Maagdenhuisbezetting in Amsterdam. Uiteraard hadden de protesten nooit zo’n momentum (met een enorme media-aandacht, kamervragen, en een afgetreden voorzitter van het CvB) kunnen bereiken zonder offline acties. Maar daarnaast lijkt het erop dat online media een belangrijke mobiliserende rol hebben gespeeld. In de afgelopen maanden werden op de Facebookpagina van De Nieuwe Universiteit niet minder dan 156 events, 157 links, 161 foto’s, 42 video’s, en 69 status updates gedeeld – om het maar niet te hebben over de over 2200 comments die er achtergelaten werden. Zeker de Facebook events lijken een effectief middel te zijn: Niet alleen kunnen deelnemers direct ook hun eigen vrienden uitnodigen, maar hun vrienden en collega’s zien gelijk wie er ook gaan – wat tot een katalyserend effect kan hebben. Denk aan Project X Haren, maar dan voor een politieke zaak.

#maagdenhuis

Ook heb ik gekeken naar meer dan 50.000 tweets die tussen 25 februari (de dag van de Maagdenhuisbezetting) en 10 april (de dag vóór de ontruiming) zijn verstuurd en het woord “maagdenhuis” (of de hashtag #maagdenhuis) bevatten. Onder de meest ge-retweete berichten zijn – naast veel verwijzingen naar nieuwsartikelen en een aantal kritische stemmen – opvallend veel aankondigingen van evenementen (zoals mensen die er komen spreken). Om nog maar te zwijgen over de verschillende petities die door voor- en tegenstanders zijn gelanceerd en online zijn verspreid.

Een gouden combinatie?

Zo’n petitie alleen zou geen enkel effect hebben – dat is waar de slacktivism-critici gelijk hebben. Maar dat mensen door het tekenen van zo’n petitie weg zouden blijven van offline protesten – dat leek in Amsterdam niet het geval. Wie denkt dat hij door puur online actie te voeren iets kan veranderen heeft het doorgaans mis. Waarschijnlijk is het zo dat de juiste combinatie van online en offline middelen het meeste succes belooft. Maar hoe het precies zit, is knap lastig te onderzoeken – ook al is het maar omdat elke protestbeweging zozeer van eerdere acties verschilt.

Tot slot nog een woord over die pamfletten uit de jaren ’60 en ‘70: zo’n tien jaar geleden heb ik die als student mogen bestuderen (dat kan bijvoorbeeld hier). Effectief of niet – ze hebben toch meer charme dan mijn digitale datasets waar ik nu als Universitair Docent onderzoek naar doe.

 

Copyright 2015 | All rights reserved | gepubliceerd op 4-6-2015