TTIP: Game Over?!

TTIP: Game Over?!
Door: Dr. Gerry Alons

foto Gerry Alons

 

Gerry Alons is Universitair Docent Internationale Betrekkingen aan de Radboud Universiteit. Zij doet onderzoek naar Europees landbouw- en handelsbeleid en trans-Atlantische betrekkingen.

Er is veel te doen over het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP). De Europese Commissie en de regering van de VS hebben er net weer een onderhandelingsronde op zitten? In de media worden over TTIP vooral veel vragen opgeworpen: Brengt TTIP nu voordelen of niet? Offeren we met TTIP onze sociale verworvenheden op het altaar van de vrijhandel? Is dit het einde van de hoge Europese normen voor milieu en voedselveiligheid? Nieuwsmakers en een aantal politici blijken deze vragen kort en eenduidig te kunnen beantwoorden. Ik kan dat (nog) niet. Daarom gebruik ik de ruimte die ik hier heb om politicologische inzichten toe te passen op het onderhandelingsproces van TTIP. Op basis van Robert Putnam’s ‘two-level games’ kunnen we dit ‘onderhandelingsspel’ en het gedrag van de spelers daarbinnen beter begrijpen.

Het spel

Als het om internationale onderhandelingen gaat, maakt Putnam onderscheid tussen twee niveaus:

I: Het internationale niveau waarop regeringen een overeenkomst proberen te bereiken;
II: Het nationale niveau waarop het uiteindelijke akkoord geratificeerd moet worden.

Als we naar de TTIP onderhandelingen kijken is er mogelijk zelfs sprake van drie niveaus. Op het eerste niveau onderhandelen de Europese Commissie en de VS. Op het tweede niveau moeten de Raad van Ministers en het Europees Parlement het verdrag uiteindelijk goedkeuren. En op het derde niveau moeten Europese lidstaten (onderdelen van) het verdrag mogelijk ook nog goedkeuren. Namelijk de onderdelen waarover de EU geen exclusieve bevoegdheid heeft.

In het onderhandelingsspel is het belangrijk dat de onderhandelaars op niveau I al rekening houden met de wensen van de spelers op niveau II en III. De verwachting is dat de onderhandelaars hun zogenaamde ‘win-set’ (de variatie aan mogelijke uitkomsten waar de onderhandelaars binnenlands steun voor denken te hebben)proberen in te schatten.

Op basis van deze win-set krijgt de politicoloog inzicht in het volgende:

  1. De sterkte van de onderhandelingspositie van de EU ten opzichte van de VS.
  2. De kans dat er een TTIP akkoord wordt bereikt.
  3. De kans dat dit akkoord ook wordt geratificeerd.

De onderhandelingspositie

Voor onderhandelaars kan het handig zijn om een kleine win-set te hebben. Of op z’n minst de tegenpartij ervan te overtuigen dat je een beperkte win-set hebt. Als er maar weinig uitkomsten zijn die je als onderhandelaar binnenlands geratificeerd kunt krijgen, dan kun je weinig concesTTIPsies doen. Je kunt dan de zogenaamde ‘tied-hands’ strategie toepassen: “Jij zult over de brug moeten komen, want als ik op dit punt een concessie doe dan krijg ik binnenlands problemen”. Op deze manier zouden dan concessies van de ander afgedwongen kunnen worden.

In TTIP is het duidelijk dat de bewegingsruimte van de Europese Commissie beperkt is. Het mandaat dat de Raad van Ministers heeft gegeven is weliswaar redelijk ruim, maar het Europees parlement volgt de onderhandelingen kritisch. Binnen de lidstaten is er zelfs sprake van toenemende kritiek. Vooral vanuit belangengroepen en sociale bewegingen. Denk maar aan het Investor State Dispute Settlement (ISDS) mechanisme dat in TTIP op de agenda staat. Dit zou bedrijven veel te veel macht geven ten opzichte van regeringen. Ook over de Europese milieuregels en standaarden voor voedselveiligheid zijn er zorgen. Op basis van uitgelekte documenten stelt Greenpeace dat ‘belangrijke milieumaatregelen dreigen te worden geschrapt’ (ttip-leaks.org). Als dergelijke zorgen binnen de Europese samenleving breed word gedeeld, dan kan dat de win-set van de Europese Commissie verkleinen. Paradoxaal leidt dat mogelijk dus tot een sterkere positie in de onderhandelingen. Moet de Europese Commissie hier onverdeeld blij mee zijn?

Een akkoord?

Dat is maar de vraag. Want kleine win-sets hebben ook een keerzijde. Als beide partijen een kleine win-set hebben, wordt de kans op een akkoord klein. Want beide partijen hebben dan weinig speelruimte. Als tegelijkertijd hun standpunten ver uit elkaar liggen, is er nauwelijks ruimte voor overeenkomst. En dat risico tekent zich in de TTIP onderhandelingen af. De Europese Commissie staat intern onder druk, zoals ik hierboven beschreef. Daarnaast heeft de VS juist zwaar ingezet op ISDS. En op toegang van bijvoorbeeld hormoonvlees tot de Europese markt. Als zij op die punten toegeven, kunnen ze binnenlands op kritiek rekenen. Toch lijkt het erop dat een TTIP akkoord nog de meeste kans maakt als zulke heikele thema’s er buitengelaten worden.

Ratificatie

Een akkoord, en dan? Stel dat de Europese Commissie tot een akkoord komt met de VS. Dan is de strijd nog niet gestreden. Het ‘binnenlands’ verkopen van het akkoord zal niet makkelijker zijn dan het onderhandelen op niveau I. De Raad van Ministers is waarschijnlijk nog de kleinste horde. De ministers zullen het ‘totaalpakket’ moeten goedkeuren of afkeuren. Als er per saldo genoeg voordelen zitten in de deal, zal hier wel een gekwalificeerde meerderheid gevonden worden. Het Europees Parlement is een ander verhaal. Hier heerst meer kritiek op TTIP dan onder ministers. Ook deinst het parlement er niet voor terug akkoorden te verwerpen[1]. Als blijkt dat nationale parlementen ook nog op onderdelen moeten instemmen, wordt het helemaal moeilijk. Om nog maar te zwijgen over mogelijke referenda.

Natuurlijk hangt veel af van de uiteindelijke inhoud van het akkoord. Als de meest heikele punten er buiten vallen lijkt ratificatie wel mogelijk. Maken ze wel onderdeel uit van het akkoord, dan wordt het politiek spannend. Voer voor politicologen!

—-

[1] In 2012 deden ze dit nog met de Anti-Counterfeiting and Trade Agreement (ACTA). Dit was mede naar aanleiding van kritiek uit de samenleving. Ook CETA – het handelsverdrag met Canada – is nog niet door het EP goedgekeurd.

Bron van foto STOP TTIP: Global Justice Now

Copyright 2016, all rights reserved | Gepubliceerd op: 10-5-2016