Media en audience frames over moslims

Auteur: Dr. Anouk van Drunen

Anouk van Drunen schreef haar proefschrift over de manier waarop mensen over moslims denken en hoe media moslims bespreken bij de afdeling communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Zij heeft haar proefschrift 5 november verdedigd in de Agnietenkapel te Amsterdam.

Media en audience frames over moslims

De ontwikkelingen van de afgelopen zomer hebben veel aandacht gekregen in het nieuws. Een van deze ontwikkelingen betreft ISIS, later IS. Deze groepering kwam veelal in het nieuws vanwege zijn gruwelijke onthoofdingen waarvan filmpjes werden verspreid via internet. Omdat de ISIS wordt gezien als een islamitische terroristische groepering, wordt dit nieuws automatisch in verband gebracht met moslims. Zodoende wordt er vaak in termen van bedreiging en angst geschreven over moslims. In mijn promotieonderzoek heb ik gekeken naar de type frames die in het nieuws gebruikt worden wanneer over moslims wordt geschreven en hoe mensen over moslims denken (ofwel audience frames) en hoe deze met elkaar in verband staan.

Een nieuwsgebeurtenis kan vanuit verschillende standpunten benaderd worden. Welk verhaal uiteindelijk verteld wordt in de media kan bepalend zijn voor het standpunt dat het publiek vervolgens zal innemen. In mijn onderzoek heb ik gekeken naar de kaders die de media gebruiken (ofwel media frames) evenals de frames die het publiek gebruikt om moslims te omschrijven. Deze twee frames ontstaan niet geheel onafhankelijk van elkaar. Ik zal beiden en het effect van de een op de ander hierna bespreken.

Media frames

Gebaseerd op bestaande framing literatuur heb ik  verschillende media frames ontwikkeld en gemeten. Uit deze voorstudie bleek dat de nadruk in Nederlandse printmedia[1] ligt op vier frames : het problematiseringsframe (1), het angst en bedreigingsframe (2), het homogeniseringsframe (3) en het anders-zijnframe (4). Het eerste frame richt zich vooral op de beschrijving van moslims als een probleem. Dat kan bijvoorbeeld zijn dat zij gezien of beschreven worden als crimineel of dat zij voor problemen zorgen met betrekking tot integratie. Het tweede frame lijkt op het eerste frame maar richt zich nog sterker op moslims die gezien worden als een bedreiging en daarmee ook mogelijk angst oproepen. Het gaat hierbij vaak over terrorisme, maar het kan ook zijn dat moslims als een culturele bedreiging worden omschreven. Het derde frame betreft een beschrijving van moslims als één uniforme groep. Media maken hierbij bijvoorbeeld geen onderscheid tussen moslimextremisten en mensen die de Islam aanhangen. Tot slot, het vierde frame richt zich op verschillen tussen moslims en niet-moslims. Hierbij ligt de nadruk op de perceptie dat moslims anders zijn. Van deze media frames worden het problematiserings- en het homogeniseringsframe het meest gebruikt: in 48% van de artikelen komen deze frames voor. Het bedreigingsframe komt in 23% van de gevallen voor en het anders-zijn frame in 11% van alle artikelen.

Audience frames

Komt dit nu een beetje overeen met hoe het Nederlandse publiek over moslims denkt? Op welke manier worden moslims beschreven door Nederlandse niet-moslims? Ik heb de laatste groep gevraagd om op te schrijven hoe zij een moslim zouden omschrijven[2]. Op basis van de antwoorden vond ik vier audience frames: het probleem-frame (1), een islam-frame (2), een afkomst ‘out-group’-frame (3), en een cultureel ‘out-group’-frame (4). Hierin zien we dus al een kleine overlap tussen de media en audience frames. Het eerste frame richt zich op problemen met moslims, er wordt door mensen beschreven dat moslims een probleem vormen, bijvoorbeeld met betrekking tot integratie. Het tweede frame richt zich volledig op het geloof, de islam. Hierbij worden moslims omschreven als geloofsbelijders en worden zaken als de koran en ramadan genoemd. Het derde frame richt zich op moslims als buitenstaanders. Hierbij worden moslims beschreven als zijnde buitenlanders of afkomstig uit het buitenland. Tot slot richt het vierde frame zich op moslims als anders op basis van hun cultuur. Hierbij gaat het om culturele verschillen die benoemd worden. Alle audience frames worden door minimaal 1 op de 6 mensen gebruikt. Het islam frame wordt het meest gebruikt: door 51% van de respondenten.

De link tussen beiden

Op basis van beide onderzoeken is al duidelijk dat er een gelijkenis is te zien tussen media en audience frames. Uit vervolgonderzoek[3] blijkt dat de media frames invloed hebben op publiek frames en attitudes. Niet in alle gevallen hebben de media frames invloed. Alleen in het geval van probleem frames is er een positieve invloed van media frames op publiek frames. Dit betekent dat wanneer men vaker de negatieve probleem en bedreigingsframes ziet in de media men minder vaak de probleem publiek frames gebruikt. In andere woorden: het publiek wordt positiever. Daarbij is het belangrijk te realiseren dat publiek gemiddeld genomen vrij negatief is en men mogelijk niet veel negatiever meer kan worden. Ook is het publiek misschien gewend geraakt aan de negatieve media berichtgeving waardoor de invloed minder groot wordt.


Mijn proefschrift, met daarin meer resultaten over media en audience frames is  vrij beschikbaar  via http://dare.uva.nl/cgi/b/bib/bib-idx?c=uvadis;cc=uvadis;sid=b5dcc8a9a92c37248e70ef8c119ad14e;lang=en;page=index

[1]Het onderzoek is uitgevoerd gedurende zeven maanden van september 2010 tot en met maart 2011 in alle landelijke Nederlandse dagbladen.
[2]Het ging hierbij om een representatieve steekproef van de Nederlandse bevolking waarvan de resultaten gegeneraliseerd kunnen worden naar de Nederlandse bevolking. Dit onderzoek vond plaats in 2009.
[3] In 2010 en 2011 is gelijktijdig met het mediaonderzoek een survey uitgevoerd onder 1007 Nederlanders (opnieuw een representatieve steekproef).

Copyright 2014, All rights reserved | gepubliceerd: 22-11-2014