Wat werkt in het vinden van een eerste baan?

Door: Rowena Blokker

De aansluiting tussen opleiding en arbeidsmarkt is al jaren een punt van discussie. Ondanks dat de laatste nieuwsberichten over de Nederlandse arbeidsmarkt positief gestemd zijn (het gaat beter, de economie trekt aan, werkgelegenheid neemt toe, minimumjeugdloon stijgt), hebben veel jongeren na afstuderen nog steeds moeite met de transitie van onderwijs naar de arbeidsmarkt. Ze worstelen met het vinden van een baan en het vinden van een baan op niveau. In 2016 was 21,2% van de jongeren in de EU werkeloos, wat neerkomt op ongeveer 3 miljoen jongvolwassenen. Bovendien werkt 17,0% van de jongeren in de EU onder niveau, oftewel 1,6 miljoen jongeren heeft moeite met het vinden van een baan die aansluit bij het opleidingsniveau in de eerste jaren op de arbeidsmarkt[1,2].

Een goed begin op de arbeidsmarkt is belangrijk, omdat dit de toon zet voor hoe jongeren later omgaan met loopbaanveranderingen. Een moeizame start op de arbeidsmarkt levert voor jongeren veel frustratie en teleurstelling op en hierdoor krijgen zij het idee dat ze niet bekwaam zijn om succesvol te worden. Recente onderzoeken tonen aan dat de problemen die jongeren ondervinden aan het begin van hun loopbaan ver reikende consequenties hebben. De negatieve effecten van een moeizame start op de arbeidsmarkt zijn vaak 7 jaar later nog zichtbaar in de hoogte van het salaris, het aantal doorgemaakte promoties en de tevredenheid met de loopbaan[3]. Daarnaast laten veel studies zien dat jongeren die een moeizame start maken op de arbeidsmarkt, doordat zij bijvoorbeeld onder hun niveau werken of geen baan kunnen vinden, meer risico lopen op (psychische) gezondheidsklachten. Dit kost dit de maatschappij jaarlijks miljarden euro’s[4]. Deze onderzoeken bewijzen dat de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt nog verre van optimaal is.

Tegelijkertijd verandert de arbeidsmarkt in zeer snel tempo naar een dynamische en flexibele omgeving, waarin onzekerheid en tijdelijke contracten steeds meer de norm zijn[5,6]. Een groot deel van de verantwoordelijkheid voor professionele groei en loopbaanontwikkeling ligt dan ook bij de werknemer zelf, waarbij pro activiteit en zelfmanagement centraal staan. Dit vereist nieuwe kennis, vaardigheden en capaciteiten van werknemers. Niet iedereen is direct in staat om het fundament te leggen voor een duurzame loopbaan[7]. Vooral jongeren hebben hier moeite mee, omdat zij op het moment van het betreden van de arbeidsmarkt weinig tot geen werkervaring hebben en tegelijkertijd al veel andere veranderingen ondergaan (bijv. het ontwikkelen van een professionele identiteit en socialisatie op de arbeidsmarkt). Dit maakt jongeren een extra kwetsbare groep en het is dus belangrijk om jongeren zo goed mogelijk te ondersteunen bij het betreden van de arbeidsmarkt.

Voorspellers van succes

Maar wat is nu precies belangrijk voor het maken van een succesvolle overstap van onderwijs naar de arbeidsmarkt in de context van de 21e -eeuwse loopbaan? En hoe kunnen we jongeren het beste voorbereiden op – en ondersteunen in – de school-naar-werk transitie? Ondanks dat vier grote wetenschappelijke disciplines (psychologie, onderwijskunde, sociologie en economie) zich bezighouden met dit vraagstuk, is kennis over het onderwerp nog steeds erg gefragmenteerd.

De meeste onderzoekers zijn het eens dat het behalen van een diploma essentieel is voor een succesvol begin van de loopbaan. Jongeren met een hoger opleidingsniveau vinden sneller een baan en groeien vaker door naar een hogere functie dan jongeren die lager zijn opgeleid of geen diploma hebben. Daarnaast is het belangrijk dat jongeren zelf (pro)actief aan de slag gaan met het opbouwen van hun loopbaan en dit begint al tijdens de opleiding. Jongeren die weten waar zij goed in zijn, wat voor soort baan zij zoeken en vervolgens belangrijke personen in hun netwerk gebruiken om die baan te vinden, doen het beter op de arbeidsmarkt na afstuderen dan jongeren die minder van deze loopbaan gerelateerde competenties hebben.

Daarnaast speelt context een belangrijke rol in het traject wat jongeren doorlopen en hoe succesvol de start van de loopbaan is. Zo zijn er tussen landen in Europa grote verschillen zichtbaar in nationale wet- en regelgeving, onderwijssystemen en arbeidsmarkten. Studies laten bijvoorbeeld zien dat jongeren in onderwijssystemen die naadloos aansluiten op de arbeidsmarkt, doordat leren en werken gecombineerd wordt in een stage aan het einde van de opleiding, het veel beter doen dan jongeren uit landen met een duidelijke scheiding tussen onderwijs en arbeidsmarkt.

Net als de bekende citaat van John Lennon “Life is what happens to you, while you’re busy making other plans.” laten enkele recente onderzoeken zien dat niet altijd alles volgens plan gaat[8]. Bijna iedereen maakt weleens een onverwachte loopbaan gerelateerde gebeurtenis mee die invloed heeft op de verdere keuzes en het pad van de loopbaan; denk bijvoorbeeld aan onverwacht ontslag bij een grote reorganisatie (negatieve gebeurtenis) of een onverwachte promotie of salarisverhoging na het succesvol afronden van een groot project (positieve gebeurtenis) [9]. De beste manier om met dit soort gebeurtenissen om te gaan is door flexibel en inzetbaar te zijn. Jongeren die makkelijk aan de slag kunnen in een andere functie bij hun huidige organisatie, of die snel een baan kunnen vinden bij een andere organisatie, doen het over het algemeen beter op de arbeidsmarkt.

Kortom, het is dus erg belangrijk om als jongere zo goed mogelijk voorbereid te zijn op de overstap naar het werkende leven. Maar wat precies een ‘goede voorbereiding’ is en wanneer je het beste met deze voorbereiding kunt beginnen moet grotendeels nog verder worden uitgezocht in toekomstig onderzoek.

 

——-

Bronnen:

[1] Eurostat. (2013). Statistics explained. Category: Labour market.
[2] Eurostat. (2016). EU in the world. Category: Labour market. doi:10.2785/745946
[3] Baert, S., Cockx, B., & Verhaest, D. (2013). Overeducation at the start of the career: stepping stone or trap?. Labour Economics25, 123-140.
[4] Ng, T. W., & Feldman, D. C. (2007). The school-to-work transition: A role identity perspective. Journal of Vocational Behavior71(1), 114-134.
[5] Grant, A. M., & Parker, S. K. (2009). 7 redesigning work design theories: the rise of relational and proactive perspectives. Academy of Management annals3(1), 317-375.
[6] Hall, D. T. T., & Heras, M. L. (2010). Reintegrating job design and career theory: Creating not just good jobs but smart jobs. Journal of Organizational Behavior31(2‐3), 448-462.
[7] Van der Heijden, B. I. J. M., & De Vos, A. (2015). Sustainable careers: Introductory chapter. Handbook of research on sustainable careers, 1-19.
[8] Hirschi, A. (2010). The role of chance events in the school-to-work transition: The influence of demographic, personality and career development variables. Journal of Vocational Behavior77(1), 39-49.
[9] Seibert, S. E., Kraimer, M. L., Holtom, B. C., & Pierotti, A. J. (2013). Even the best laid plans sometimes go askew: Career self-management processes, career shocks, and the decision to pursue graduate education. Journal of Applied Psychology98(1), 169.