Mindfulness training effectief bij onverklaarde lichamelijke klachten

Auteur: Hiske van Ravesteijn, MSc.

Hiske van Ravesteijn is onderzoeker op het gebied van mindfulness training en onverklaarde lichamelijke klachten (arts in opleiding tot psychiater). Zij verdedigt woensdag 2 oktober aan de Radboud Universiteit haar proefschrift: Minding the body. Mindfulness-based cognitive therapy for patients with medically unexplained symptoms en schreef voor versvak.nl over haar werk.

De klachten

Chronische rugpijn, langdurige vermoeidheid, steeds terugkerende hoofdpijn: het zijn klachten waarvoor vaak geen duidelijke oorzaak gevonden wordt. Als deze klachten lang aanhouden, kan dit tot forse beperkingen leiden. De patiënten voelen zich vaak niet serieus genomen. Artsen lijken over onvoldoende gereedschap te beschikken om deze patiënten goed te helpen. Het uitsluiten van ziekte door het doen van diagnostische testen blijkt de patiënt nauwelijks gerust te stellen.

De studie

In het UMC St Radboud is een studie uitgevoerd naar de effecten van mindfulness training op deze klachten. Patiënten uit de regio Nijmegen met langdurig bestaande onverklaarde lichamelijke klachten werden door hun huisarts uitgenodigd voor het onderzoek. In totaal namen 117 patiënten deel aan het onderzoek. Deze patiënten hadden niet alleen onverklaarde lichamelijke klachten, bij ruim 80% van de deelnemers was naast de onverklaarde klachten ook sprake van een of meer chronische lichamelijke ziekten.

De training

De mindfulness training bestond uit acht wekelijkse sessies van 2,5 uur. Daarnaast werden de deelnemers gevraagd om thuis dagelijks drie kwartier te oefenen. Door gedurende acht weken meditatie- en bewegingsoefeningen te doen verbeterde hun psychische gezondheid significant.  Ze voelden zich vitaler en ook hun sociale functioneren verbeterde ten opzichte van de patiënten in de controle groep, die geen mindfulness training hadden gevolgd. Ook nam de angst voor het hebben of krijgen van een ziekte af in de groep patiënten die mindfulness training hadden gevolgd. Deze angst  was een jaar na de training sterker gedaald dan direct na de training, dit is een aanwijzing dat de effecten van de mindfulness training doorwerken of zelfs versterkt worden in de loop van de tijd. De lichamelijke gezondheid verschilde niet significant tussen de twee groepen.

Parallel aan de eerste studie werd een tweede (kwalitatieve) studie uitgevoerd. Uit interviews met de deelnemers bleek dat een groot deel van hen door het volgen van de mindfulness training een veranderingsproces hadden doorgemaakt. De mindfulness training droeg bij aan de acceptatie van de klachten. Patiënten kregen meer inzicht in hun gedrag en een deel van de patiënten was vervolgens in staat om ineffectieve gedragspatronen te veranderen. Bij sommigen leidde de mindfulness training tot meer ‘zelfcompassie’, ze hadden een minder kritische houding ontwikkeld naar zichzelf. Patiënten die tijdens de mindfulness training te maken hadden met forse sociale problemen, zoals een relatiebreuk of het overlijden van een naaste, leken minder baat te hebben bij de training.

De kosten

Ook werd de kosteneffectiviteit van de mindfulness training onderzocht.  Deelname aan de mindfulness training leidde tot een afname van het aantal ziekenhuis bezoeken en dus tot verminderde ziekenhuiskosten. Tegelijkertijd gingen de kosten voor de GGZ juist omhoog door de mindfulness training. Door deze kosten te delen door de toename in kwaliteit van leven,  werd de kosteneffectiviteit vastgesteld. Er werd berekend dat de kans groot is dat mindfulness training voor deze doelgroep binnen 1 jaar kosteneffectief is. Mindfulness training lijkt daarmee een zinvolle aanvulling op het beperkte arsenaal aan behandelingen voor onverklaarde lichamelijke klachten.

Drs. Hiske van Ravesteijn | h.vanravesteijn@psy.umcn.nl | Afdeling Psychiatrie en Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde UMC St Radboud

Referenties

Van Ravesteijn, H., Lucassen, P., Bor, H., van Weel, C., & Speckens, A. (2013). Mindfulness-based cognitive therapy for patients with medically unexplained symptoms: a randomized controlled trial. Psychotherapy and Psychosomatics, 82(5), 299-310. doi: 10.1159/000348588.

Van Ravesteijn H, Grutters, J., Olde Hartman, T., Lucassen, P., Bor, H., van Weel, C., van der Wilt, G. J., & Speckens, A. (2013). Mindfulness-based cognitive therapy for patients with medically unexplained symptoms: a cost-effectiveness study. Journal for Psychosomatic Research,74(3), 197-205. doi: 10.1159/000348588

Copyright 2013, All rights reserved | gepubliceerd: 13-09-2013