Voor de lol of advies: Wanneer en waarom gebruiken mensen een stemhulp?
Auteur: Jasper van de Pol, MSc.
Jasper van de Pol studeerde sociologie aan de Universiteit Utrecht. Sinds 2012 is hij werkzaam als promovendus aan de Universiteit van Amsterdam en doet hij, in samenwerking met de UU en Kieskompas onderzoek naar stemhulpen (wetenschappelijke term: Voting Advice Applications) en hun invloed op kiezers.

De Nederlandse kiezer zweeft steeds meer. De Tweede Kamerverkiezingen in 2010 waren zelfs de meest volatiele verkiezingen van West-Europa. Deze toename in het aantal mensen dat per verkiezing van partij wisselt (volatiliteit genoemd) heeft een belangrijk gevolg: mensen besluiten steeds later in de verkiezingscampagne op welke partij zij gaan stemmen. In 2006 besloot bij de landelijke verkiezingen liefst 12% van de kiezers pas op verkiezingsdag wie hun stem zou krijgen. Er zijn verschillende studies gedaan naar de achtergronden van vroeg- en laat-besluitende kiezers. Behalve dat vroege beslissers vaak loyaal zijn aan een partij, zijn zij vaak ook meer geïnteresseerd in politiek in het algemeen en lezen zij vaker de krant. Maar ook steeds meer politiek geïnteresseerde mensen stellen hun keuze uit, bijvoorbeeld omdat ze verschillende partijen goed vinden of omdat ze willen aankijken op welke partij zij strategisch het beste kunnen stemmen.

De ontwikkelingen naar méér volatiliteit, en electorale knopen die steeds later worden doorgehakt hangen samen met nog een interessante ontwikkeling: de opkomst en grote populariteit van stemhulpen, met name Stemwijzer en Kieskompas. In 2010 en 2012 heeft rond de 40% van alle kiesgerechtigden in Nederland gebruik gemaakt van een stemhulp: bijna 5 miljoen mensen bezochten de website van Stemwijzer en rond de miljoen mensen raadpleegden Kieskompas. Deze online applicaties zijn erg handig voor twijfelaars, omdat ze een duidelijk en op maat gemaakt overzicht geven van de stadpunten van alle partijen, vergeleken met de standpunten van de gebruiker. Daarom vroegen wij ons af of stemhulpen inderdaad vaak worden geraadpleegd door twijfelende kiezers, of dat gebruikers vooral politiek geïnteresseerde types zijn, zoals blijkt uit eerder onderzoek. We kregen van Kieskompas de mogelijkheid om een paar extra vragen te stellen aan hun gebruikers, en hebben hen gevraagd naar hun politieke interesse, de indruk of hun stem ertoe doet, wat de reden is van hun stemhulpgebruik en of zij al hebben besloten op welke partij zij zullen stemmen.

Uit onze analyse bleek dat er drie brede typen gebruikers zijn te onderscheiden, die wij de checkers (58%), de seekers (32%) en de doubters (10%) hebben genoemd. De checkers zijn de eerder omschreven groep van politiek geïnteresseerde kiezers; zij hebben vaak al besloten op welke partij zij gingen stemmen. Hier hadden zij Kieskompas niet voor nodig: slechts 2% van deze groep was geïnteresseerd in het stemadvies dat Kieskompas genereert. Deze mensen checken vooral even of hen inderdaad hun favoriete partij wordt aangeraden, of gebruiken de applicatie voor de lol.  De seekers komen sterk overeen met het beeld dat hierboven is geschetst van de twijfelende stemmer: zij hebben nog geen besluit genomen over hun stemkeuze, zijn weinig geïnteresseerd in politiek en gebruiken de stemhulp voornamelijk om een concreet stemadvies te krijgen. De doubters zijn, net als de seekers, weinig in politiek geïnteresseerd maar geloven ook minder dat het wat uitmaakt als zij zich ermee bemoeien.

Rplot kopie

Als je vervolgens kijkt naar het Kieskompas-gebruik door elk van deze typen (zie de grafiek), kun je zien dat de checkers de voornaamste gebruikers zijn in het begin van de campagne. Dit sluit aan bij het onderzoek naar time of voting decisions: zij zijn de politiek geïnteresseerden die vlot hebben besloten wat ze gaan stemmen. De doubters blijven Kieskompas maar weinig gebruiken, maar het gebruik door de seekers – twijfelaars die weinig interesse hebben in politiek, maar wel vinden dat het uitmaakt wat je stemt – neemt vlak voor de verkiezingen een grote vlucht. Misschien heeft het advies dat Kieskompas aan haar gebruikers meegeeft wel de grootste invloed op deze groep.

Door: Jasper van de Pol | J.vandePol@uva.nl | twitter: @jaspervdp

Literatuur:

Fournier, P., Nadeau, R., Blais, A., Gidengil, E., & Nevitte, N. (2004) Time-of-voting decision and susceptibility to campaign effects. Electoral Studies, 23(4), pp. 661-681. doi:10.1016/j.electstud.2003.09.001

Hirzalla, F., van Zoonen, L., & de Ridder, J. (2010) Internet use and political participation: Reflections on the mobilization/normalization controversy. The Information Society, 27(1), 1-15

Hooghe, M., & Teepe, W. (2007) Party profiles on the web: An analysis of the logfiles of non-partisan interactive political internet sites in the 2003 and 2004 election campaigns in Belgium. New Media & Society, 9(6), pp. 965-985

Irwin, G. A. & Van Holsteyn, J. J. M. (2008) What are they waiting for? Strategic information for late deciding voters. International Journal of Public Opinion Research, 20(4) pp. 483-493

Schmitt-Beck & Partheymüller (2012) Why Voters Decide Late: A Simultaneous Test of Old and New Hypotheses at the 2005 and 2009 German Federal Elections. German Politics, 21(3), pp. 299-316

Van der Meer, T., Lubbe, R., Van Elsas, E., Elff, M., & Van der Brug, W. (2012). Bounded volatility in the Dutch electoral battlefield: A panel study on the structure of changing vote intentions in the Netherlands during 2006–2010. Acta Politica, 47, pp. 333-355

Van de Pol, J., Holleman, B., Kamoen, N., Krouwel, A. P. M., & de Vreese, C. H. (2013). Beyond young, higher educated males: A typology of VAA users. Paper presented at the 66th Annual Conference of the World Association of Public Opinion Research.

Copyright 2013 | All rights reserved | Gepubliceerd op 12 november 2013