Het emancipatieproces van mannen en vrouwen met een Iraanse vluchtelingen-achtergrond in Nederland  

Auteur: Jopi Versleijen, MSc.

Als mens en als cultuurpsychologe is Jopi Versleijen gefascineerd door de sterke invloed die cultuur heeft op de identiteitsvorming van mensen, zeker wanneer zij in een ander land leven dan het herkomstland en geconfronteerd worden met de verschillende culturele waardensystemen. Jopi is momenteel cultuurpsychologe bij Participatie Perspectief voor Vluchtelingen en Migranten. Voor versvak schrijft zij over het onderzoek wat zij doet en de trainingen die daaraan gekoppeld zijn.

Het emancipatieproces van mannen en vrouwen met een Iraanse vluchtelingen-achtergrond in Nederland

De Nederlandse overheid streeft er naar alle mensen actief deel te laten nemen aan de maatschappij. Bovendien geldt voor de wet dat mannen en vrouwen gelijk zijn aan elkaar. De overheid schiet te kort wanneer het aankomt op deelname van allochtone minderheden. Een voorbeeld is de Iraanse gemeenschap. Daarbij geven verschillende beroepsgroepen aan, onder andere huisartsen, GGZ, politie en onderwijsinstellingen, moeite te hebben om hun diensten op adequate wijze te kunnen verlenen door gebrek aan culturele kennis.

Iraanse Nederlanders

De Iraanse gemeenschap vormt met ruim 31.000 mensen een van de grootste vluchtelingengroepen in Nederland. De grootste toestroom vanuit Iran vond plaats in de jaren tachtig na de revolutie en vervolgens de oorlog met Irak. De Iraanse groep is een opvallende groep vergeleken met anderen vluchtelingengemeenschappen in Nederland. Ruim de helft van de mannen is langdurig werkeloos, maar zij zijn vaak wel hoog opgeleid. Iraanse vrouwen zijn ook hoog opgeleid maar hebben daarentegen vaak wel een baan. Verder is het aantal echtscheidingen binnen deze groep relatief hoog. De oorzaken voor deze opvallende cijfers zijn nauwelijks onderzocht.

Verschuiving van de sociaaleconomische positie

In Iran bevonden deze vrouwen zich in een positie die voor de wet ondergeschikt was aan de man. Zowel mannen en vrouwen waren in Iran wel in de positie te studeren maar alleen mannen kregen de kans te gaan werken. Ongeveer tien procent van de vrouwen lukte het wel een baan te krijgen, maar deze sloot nooit aan bij de studie. De man verleende zijn status aan zijn kennisniveau, een hoge positie op de arbeidsmarkt en zijn vrouw. Eenmaal in Nederland bleken hier  andere normen en wetgevingen te gelden. De mannen verloren in Nederland voor de wet hun status op basis van geslacht. Vrouwen mochten gaan werken. Iraanse mannen hadden alles verloren wat ze hadden opgebouwd en moesten van vooraf aan weer beginnen met studeren en het vinden van een baan. Voor vrouwen gingen juist alle deuren open die voor hen in Iran gesloten bleven. De positie van de man verschoof naar lagere treden op de sociaaleconomische ladder. De positie van de vrouw verschoof juist de andere kant op. Uiteindelijk resulteerde dit veelal in echtscheidingen.

QuickScan naar het Cultureel Waardensysteem

Met behulp van een QuickScan is Participatie Perspectief het cultureel waardensysteem in kaart gaan brengen van Iraanse Nederlanders. Een QuickScan is een manier van onderzoek doen om op een vlotte wijze informatie in te winnen. Er wordt onderzocht welke culturele normen en waarden als obstakels worden ervaren voor een actieve maatschappelijke deelname. Uit diepte-interviews en focusgroepen blijkt dat Iraanse mannen zich in hun eer aangetast voelen. Alle factoren waar zij de status aan ontleenden zijn immers verdwenen. Dit resulteert in depressieve gevoelens en uiteindelijk een sociaal isolement. Het verliezen van de status voor mensen uit eer-culturen heeft desastreuse gevolgen voor de eigenwaarde. Om met de geschonden eer om te kunnen gaan, moet een schuldige worden aangewezen. De vrouwen die zich sociaaleconomisch goed gepositioneerd hebben ervaren vaak dat zij de zondebok zijn. Dat verklaart direct waarom ze ook na de echtscheiding zich geschonden voelen in het zelfbeschikkingsrecht.

Training mentaliteitsverandering

Met deze kennis worden trainingen aangeboden aan mannen en vrouwen om het cultureel waardensysteem aan te passen om de zelfredzaamheid te vergroten. Een universeel gegeven is namelijk dat de mens beschikt over een fundamenteel vermogen om van het eigen waardensysteem af te wijken en een mentale aanpassing toe te laten. Daarnaast kan deze kennis bijdragen aan beroepsgroepen en overheden die met deze minderheidsgroepen werken om op een adequatere wijze de diensten te kunnen verlenen.  Naast de Iraanse gemeenschap richt Participatie Perspectief zich ook op andere vluchtelingengemeenschappen zoals de Afghaanse-, Iraakse en Somalische gemeenschap.

Door: Jopi Versleijen, MSc. |  info@participatie-perspectief.nl | www.participatie-perspectief.nl

Bronnen:

  • Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) (2012). Statline-CBS. Geraadpleegd op 10 september 2012, www.cbs.nl.
  • Hofstede, G., & Hofstede., G. J. (2005). De regels van het spel. Allemaal anders denkenden. Omgaan met cultuurverschillen (pp. 17 – 49). Amsterdam: Contact.
  • Mosquera, P. (1999). Introduction. Honor and Emotion: The cultural shaping of pride, shame and anger (pp. 1-16). Amsterdam: Thela Thesis.

Copyright 2013 all rights reserved