De partnerrelaties van veroordeelden: blijft hun huwelijksbootje op het rechte pad?

Auteur: Dr. Marieke van Schellen

Marieke van Schellen is werkzaam als postdoc bij de vakgroep Sociologie aan de Universiteit Utrecht. Haar huidige onderzoek maakt deel uit van het Prison Project: een grootschalig landelijk onderzoek naar de (on)bedoelde effecten van gevangenisstraf in Nederland. Ze houdt zich binnen dit project bezig met de partnerrelaties van (ex-)gedetineerden.

De partnerrelaties van veroordeelden: blijft hun huwelijksbootje op het rechte pad?

De gedachte dat partnerrelaties ervoor zorgen dat delinquenten minder actief worden op crimineel gebied is wijdverspreid. Door relatievorming ontstaat sociale binding: partners controleren elkaars gedrag, houden elkaar in de gaten en willen hun relatie niet op het spel zetten door het plegen van delicten. Een partnerrelatie zou daarmee een weg kunnen vormen uit de criminaliteit, terwijl een scheiding crimineel gedrag juist zou bevorderen.

Om meer inzicht te krijgen in de partnerrelaties van delinquenten heb ik voor mijn onderzoek gebruik gemaakt van unieke gegevens uit de Criminele Carrière en Levensloop Studie (CCLS). De CCLS bevat informatie over de officieel geregistreerde criminele carrières en levenslopen van 4.615 veroordeelden – onder wie meer dan 400 vrouwen. De veroordeelden zijn gevolgd vanaf de leeftijd van 12 jaar tot 72 jaar. Speciaal voor dit onderzoek is de CCLS uitgebreid met gegevens over de criminele carrières van alle huwelijkspartners van deze veroordeelden. Daarmee is het de eerste studie die de levenslange criminele carrières onderzoekt van een grote groep delinquenten én hun partners.

Partners in crime?

De resultaten laten zien dat trouwen behoorlijk populair is onder veroordeelden. Van de mannen heeft 74% wel eens het jawoord gegeven, bij de vrouwen was dit zelfs 87%. Voor mannen betreft het in 15% van de gevallen een huwelijk met een veroordeelde partner, bij vrouwen gaat het in 26% van de gevallen om een crimineel huwelijk. Daarbij moet worden opgemerkt dat het meestal niet om Bonnie en Clyde-achtige duo’s gaat. De strafbladen van mannen zien er anders uit dan die van vrouwen: mannen worden relatief vaak veroordeeld voor geweldsdelicten, vrouwen voor vermogensdelicten. Echtgenoten doorlopen hun eigen criminele carrières. De ernst van een crimineel verleden blijkt bepalend te zijn voor de huwelijkskansen en partnerkeuzes van veroordeelden. De kans om te trouwen neemt sterk af met een toename in het aantal delicten, terwijl de kans om een criminele partner te trouwen juist toeneemt met het aantal delicten.

Het rechte pad?

Niet elke partner helpt om op het rechte pad te blijven. Voor mannen blijkt dat getrouwd zijn met een niet-criminele partner voor een afname van 30% in het aantal delicten zorgt, terwijl getrouwd zijn met een criminele partner geen enkel effect heeft op de criminele carrière. Verder blijken de scheidingspercentages bij veroordeelden erg hoog te zijn. Bij de mannen gaat 57% uiteindelijk scheiden, bij de vrouwen gaat het om 72%. Het betreft vaak gezinnen waar een of meerdere kinderen bij betrokken zijn: rond de 86% van de getrouwde veroordeelden heeft kinderen. Huwelijken waarbij beide partners een strafblad hebben, blijken de grootste kans te hebben om in een scheiding te eindigen.

 Gevangenisstraf

Het doel van gevangenisstraf is om toekomstig crimineel gedrag te voorkomen. Uit dit onderzoek blijkt echter dat gevangenisstraf ook onbedoelde effecten heeft: meer nog dan het hebben van een strafblad op zich, blijkt detentie de relatiekansen van veroordeelden te verminderen en bestaande relaties te ontwrichten. Op deze manier vergroot gevangenisstraf (in ieder geval als het een relatie met een niet-veroordeelde huwelijkspartner betreft) op een indirecte manier de kans op verdere criminele activiteiten.

Implicaties voor de praktijk

Hoewel relatievorming en partnerkeuze privébeslissingen zijn en lastig te beïnvloeden zijn, bieden de resultaten van deze studie ook een aantal aanknopingspunten voor justitieel beleid. Om de relatiekansen van gedetineerden te bevorderen zouden initiatieven als Bonjo – een  relatiebemiddelingsbureau voor gedetineerden (www.bonjo.nl) – zoveel mogelijk gestimuleerd moeten worden. Om reeds bestaande relaties in stand te houden en te verbeteren, kan begeleiding en coaching tijdens of na detentie van belang zijn. Om de relatie tussen partners zo goed mogelijk te houden tijdens detentie, kan eveneens worden gedacht aan het stimuleren van bezoekuren en andere vormen van contact gedurende die periode. Er kan bijvoorbeeld voor gekozen worden om gedetineerden met een partner hun straf zo dicht mogelijk bij huis te laten uitzitten. Bij al deze maatregelen is het van groot belang om rekening te houden met het criminele verleden van de (potentiële) partner.

Door: Marieke van Schellen | m.vanschellen@uu.nl) | www.uu.nl/medewerkers/mvanschellen/0

| www.linkedin.com/pub/marieke-van-schellen/b/b06/633

 

Bronnen:

 

Copyright 2014, all rights reserved | gepubliceerd op 1 februari 2014