Uitstel van gezinsvorming in tijden van economische crisis?

Auteur: Dr. Marloes de Lange

Dr. Marloes de Lange; postdoctoraal onderzoeker en docent bij de vakgroep Sociologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen; m.delange@maw.ru.nl; http://www.linkedin.com/in/marloesdelange

Uitstel van gezinsvorming in tijden van economische crisis?

‘Minder baby’s door crisis: mensen stellen kinderen uit’. ‘Geen geld meer voor huwelijk in crisistijd’. Dit zijn slechts twee voorbeelden van verontrustende krantenkoppen die het afgelopen jaar verschenen over uitstel van gezinsvorming tijdens de economische crisis. De conclusie dat er in ons land minder baby’s geboren worden en minder getrouwd wordt wanneer het economisch tegenzit, is veelal gebaseerd op beschrijvingen van ontwikkelingen in werkloosheidscijfers enerzijds en die in het huwelijkspercentage of gemiddeld kindertal per vrouw anderzijds. Inderdaad lijkt er tussen beiden een sterke samenhang te bestaan. Echter, om de invloed van economische tegenspoed op gezinsvorming adequaat vast te stellen is het analyseren van individuele levensloopgegevens met daaraan gekoppeld maandelijks of jaarlijks fluctuerende werkloosheidscijfers noodzakelijk.

In ons onderzoek hebben we op basis van retrospectieve gegevens uit de Familie-enquête Nederlandse Bevolking (2000) en met behulp van gebeurtenissenanalyse de invloed van economische tegenspoed op de maandelijkse kans om (voor de eerste keer) te gaan samenwonen, trouwen of een kind te krijgen bestudeerd. De onderzochte periode loopt van 1970 tot 2000. Wat blijkt? Hoge werkloosheid verkleint inderdaad de kans dat men gaat samenwonen of trouwen, maar dit geldt niet voor de kans dat men vader of moeder wordt. Blijkbaar kan een echtelijke verbintenis tijdens de crisis wel even uitgesteld worden, maar laat een kinderwens zich niet (geheel) leiden door de economie.

Het lijkt aannemelijk dat het verband tussen werkloosheid en uitstel van gezinsvorming (in dit geval samenwonen en trouwen) verklaard kan worden door het ook daadwerkelijk ervaren van economische onzekerheid, namelijk door toedoen van werkloosheid of het hebben van slechts een tijdelijke baan. Met andere woorden: zijn het tijdens een economische crisis de arbeidsonzekeren die besluiten om gezinsvorming nog even uit te stellen of zijn ook de mensen met een vaste baan voorzichtig in het aangaan van dergelijke lange termijnverplichtingen? Dat laatste blijkt het geval te zijn. Het effect van economische tegenspoed loopt namelijk niet via het ervaren van werkonzekerheid vanwege een tijdelijke baan of werkloosheid. Sterker nog, zulke individuele arbeidsmarktonzekerheden beïnvloeden de kans op gezinsvorming helemaal niet. Dit betekent dat ook mensen met een vaste baan in economisch onzekere tijden besluiten om gezinsvorming (samenwonen, trouwen) nog even uit te stellen.

Ook is onderzocht in hoeverre beiden soorten arbeidsmarktonzekerheden elkaar eventueel versterken.  Dit blijkt echter niet zo te zijn: tijdelijk werk of werkloosheid zorgt niet of niet in het bijzonder voor uitstel van gezinsvorming onder ongunstige economische omstandigheden. Tot slot blijken er tevens geen verschillen te bestaan in de invloed van economische onzekerheden op gezinsvorming tussen lager- en hogeropgeleide mannen en vrouwen, hoewel dit wel verwacht werd.

——-

Deze tekst is gebaseerd op een hoofdstuk uit mijn proefschrift over arbeidsmarktflexibilisering onder jongeren (De Lange, 2013) en zal als tijdschriftartikel verschijnen in European Journal of Population (De Lange, Wolbers, Gesthuizen & Ultee, 2014). Tevens is dit hoofdstuk in gewijzigde vorm opgenomen in: R. van Gaalen, A. Goudswaard, J. Sanders & W. Smits (Eds.), Dynamiek op de Nederlandse Arbeidsmarkt: De focus op flexibilisering.

Referenties:

Lange, M. de (2013). Causes and consequences of employment flexibility among young people. Recent developments in the Netherlands and Europe. ICS dissertation, Nijmegen.

Lange, M. de, Wolbers, M. H. J., Gesthuizen, M., & Ultee, W. C. (2014). The impact of macro- and micro-economic uncertainty on family formation in the Netherlands. Geaccepteerd voor publicatie in European Journal of Population.

Lange, M. de, & Wolbers, M. H. J. (2013). Demografische gevolgen van economische onzekerheid in de vroege loopbaan. In R. van Gaalen, A. Goudswaard, J. Sanders & W. Smits (Eds.), Dynamiek op de Nederlandse Arbeidsmarkt: De focus op flexibilisering (pp. 187-203). The Hague: Centraal Bureau voor de Statistiek.

Copyright 2014, All rights reserved | gepubliceerd: