Doe niet zo overdreven! Gezondheidsnieuws onder de loep

Auteur: Annemiek Linn

Op het internet is heel veel gezondheidsinformatie te vinden. Verschillende websites, social media en nieuwsberichten hebben allemaal iets te zeggen over hoe wij onze gezondheid moeten managen. Veel mensen (waaronder ikzelf) maken gebruik van deze berichten om zich te informeren over welke zonnebrand ze moeten gebruiken, wat ze tegen hooikoorts kunnen doen (helpt een gin-tonic nou echt?) of wat de gevolgen van uitslapen zijn op je gezondheid. Hoe betrouwbaar is deze informatie eigenlijk? En zorgen deze berichten ervoor dat wij ons anders gaan gedragen?

Online informatie betrouwbaar?

Veel online gezondheidsinformatie is moeilijk te begrijpen, onbetrouwbaar, tegenstrijdig met het advies van zorgverleners, onnauwkeurig of verouderd[1]. Bij het lezen van deze websites vraag ik me altijd af wie de informatie geschreven of betaald heeft, met welk doel de website ontwikkeld is, of informatie op de website gebaseerd is op onderzoek en welke gegevens de website van mij vraagt. Op deze manier hoop ik de minder betrouwbare websites eruit te kunnen filteren. Wat ik minder kritisch lees, zijn de nieuwsberichten over gezondheidsonderwerpen.

Nieuwsberichten over gezondheid

Onlangs is uit recent onderzoek gebleken dat ik daar wel mee moet gaan beginnen. Veel van de claims die in deze gezondheidsberichten gemaakt worden blijken overdreven te zijn. Een voorbeeld is een online krantenbericht waarin gekopt werd dat “Chocolade het beste medicijn is tegen hoesten”. Uit een kritische analyse van Dokter Media, een online platform die medische berichten checkt, bleek het echter te gaan om een anti-hoestmedicijn bestaande uit drie actieve bestanddelen omgeven door een laagje chocola. Dit medicijn bleek na een paar dagen beter te werken dan een ander antihoestmiddel zonder laagje chocolade.

Waar gaat het mis? Of in andere woorden, wie overdrijft deze nieuwsberichten? Uit Leids onderzoek blijkt dat hier geen eenduidig antwoord op is[2]. Voor academici om hun onderzoeksresultaten naar buiten te brengen zijn persbureaus de belangrijkste schakel. Ongeveer 20% van de persberichten bevatten een overdrijving van een conclusie of misplaatste causale claim. Een pakkend persbericht verhoogt de kans dat de onderzoeksresultaten in het nieuws komen. Daarnaast is de kans dat een krantenbericht gelezen wordt groter als het bericht sensationeel is. Uit de resultaten van datzelfde onderzoek blijkt dat 30% van gezondheidsnieuwsberichten een mate van overdrijving bevatten. Het is dus moeilijk te zeggen wie verantwoordelijk is voor deze foutieve berichtgeving.

Wat zijn de gevolgen

De belangrijkste vraag hierbij is, welke effecten hebben deze misplaatste claims op ons gedrag en onze gezondheid? Wat mensen online lezen of zien, bepaalt hoe zij denken en zich gedragen. Zo laat eerder onderzoek zien dat internetten kan leiden tot een toename in huisartsenbezoek, het stoppen van behandelingen, aanvragen van nieuwe behandelingen enzovoort[3]. De vertaling naar de effecten van nieuwsberichten op gezondheidsgedrag is echter nog niet gemaakt. Gebaseerd op deze eerdere studies naar gezondheidswebsites is het wel aannemelijk dat online gezondheidsberichten een effect hebben op hoe mensen zich gedragen en hoe zij hun gezondheid managen [4]. Met verschillende onderzoeksgroepen o.a. op de Cardiff University, Universiteit Leiden, de Universiteit van Amsterdam en het NIVEL zijn we momenteel bezig om deze vraag te beantwoorden. Daarin zijn we aan het onderzoeken in welk daglicht (frames) gezondheidsberichten over obesitas naar voren komen. Wordt de oorzaak bijvoorbeeld bij jou als ontvanger van het bericht gelegd, ligt het aan de omgeving, of aan jouw gedrag dat je obesitas krijgt? En in hoeverre worden deze frames overdreven? Zien we een relatie tussen verschillende manieren van berichtgeving en online zoekgedrag? Daarnaast kijken we door middel van experimenten in hoeverre verschillende frames en de mate van overdrijving in gezondheidsberichten effect heeft op gezondheidsgedrag. Een update hiervan volgt!

 

—————

[1] Diviani, N., van den Putte, B., Meppelink, C. S., & van Weert, J. C. (2016). Exploring the role of health literacy in the evaluation of online health information: Insights from a mixed-methods study. Patient Education and Counseling, 99 (6) 1017-1025
[2] Schat, J., Bossema, F. G., Numans, M. E., Smeets, I., & Burger, P. (2018). Exaggerated health news: association between exaggeration in university press releases and exaggeration in news media coverage. Nederlands tijdschrift voor geneeskunde, 162, D1936-D1936.
[3] Swee-Lin Tan, S., Goonawardene, N., (2017). Internet Health Information Seeking and the Patient-Physician Relationship: A Systematic Review. Journal of Medical Internet Research, 19(1).e9.
[4] Linn, A. J., Gebeyehu, B. G., Sanders, R., Diviani, N., Smit, E. G., van Dijk, L., & Van Weert, J. C. M. (accepted for publication). Online Information Seeking Behavior Throughout Patients’ Treatment: An Analysis of the Impact on Medication Beliefs and Medication adherence. Health Communication.