Het gevaar van positieve stereotypen

Auteur: Anne Kroon

De media worden er vaak van beschuldigd een rol te spelen in de stereotypering van kwetsbare groepen in de samenleving. Zo bepleiten activistenorganisaties, politici en wetenschappers dat de media ons een eenzijdig negatief beeld voorschotelen van bijvoorbeeld vrouwen, immigranten en ouderen.

We maken ons met name druk over de rol van de media in het bevorderen van negatieve stereotypen. Over het bevestigen van positieve vooroordelen winden we ons niet op. Maar is dat wel terecht?

Ambivalente stereotypen in de media

Verschillende inhoudsanalyses laten zien dat deze stereotypen resoneren in Nederlandse nieuwsmedia. Oudere werknemers worden vaak geportretteerd in positieve termen waar het gaat om zogenaamde warmte-eigenschappen, zoals loyaliteit en collegialiteit, maar in negatieve termen waar het gaat om competentie-eigenschappen, zoals productiviteit en efficiëntie.

Het effect van positieve versus negatieve stereotypen

Goed nieuws, denk je nu wellicht. Het positieve stereotype heft het negatieve stereotype op. Dit blijkt echter niet het geval, zo wijst een studie naar het effect van ambivalente stereotypen van oudere werknemers in de media uit. Blootstelling aan deze stereotypen laat weliswaar zien dat zowel de positieve warmte stereotypen en negatieve competentie stereotypen impliciet geactiveerd worden. Echter, het effect van negatieve stereotypen weegt zwaarder. Blootstelling resulteert daarmee in een negatief netto-effect op gedrag (in dit geval de beslissing om een ​​oudere werknemer aan te nemen).

De valse indruk van neutraliteit

Op basis van deze bevindingen zouden we kunnen concluderen dat we ons terecht met name druk maken over negatieve stereotypen. Maar dan kijken we alleen naar de directe effecten op percepties en gedrag. Positieve stereotypen in de media dienen, echter, een ander doel. Het beschrijven van kwetsbare groepen in termen van zowel positieve als negatieve stereotypen wekt namelijk de valse indruk van neutraliteit. Door zowel goede als slechte eigenschappen te belichten, kunnen journalisten een ogenschijnlijk evenwichtige en neutrale positie in nemen. In andere woorden: de aanwezigheid van positieve stereotypen legitimeert de uiting van negatieve stereotypen.

Bovendien, ook ambivalente stereotypen bevorderen generalisaties die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Om het debat over media en beeldvorming vooruit te helpen, is het van belang te reflecteren op de juistheid van zowel positieve als negatieve stereotypen over kwetsbare groepen in onze samenleving.