Is het nieuws alomtegenwoordig?

Auteur: Damian Trilling

Links naar nieuwsartikelen in je Facebook-feed, doorgestuurde Whatsapp-berichtjes, en de tweets van die ene vriend die het altijd over politiek heeft: soms lijkt het erop dat je het niet kunt missen als er iets gebeurd is in de wereld. Ook al ga je niet zelf actief op zoek naar nieuws. Maar hoe volledig is dit beeld? En wat zijn de gevolgen van deze ‘the news-finds-me’ [het-nieuws-vindt-mij-wel] perceptie?

Wat zien we wel en wat zien we niet?

Meerdere onderzoekers hebben zich recentelijk over deze kwestie gebogen. Zo blijkt uit vragenlijstonderzoek van Fletcher en Kleis Nielsen dat zelfs mensen die aangeven weliswaar sociale media te gebruiken, maar niet voor nieuws, alsnog meer online nieuwsbronnen raadplegen dan mensen die geen sociale media gebruiken. De onderzoekers verklaren dit met wat ‘incidental exposure’, incidentele blootstelling, wordt genoemd. Ook al gebruik je Facebook niet om het nieuws te volgen, je komt er toevallig toch wat nieuws tegen (en dat kan dan weer tot een klik op de link leiden). Dit mechanisme is trouwens niet nieuw, het werd decennia geleden al bestudeerd om te onderzoeken of mensen die gewoon televisie willen kijken iets opsteken als ze toevallig het journaal tegenkomen.

Maar de vraag blijft: hoe alomtegenwoordig is het nieuws dan? Ik schreef al eerder op Versvak dat het soort berichten dat op Facebook en Twitter wordt gedeeld in grote lijnen overeenkomt met wat ook journalisten nieuwswaardig vinden. Maar meerdere lopende onderzoeksprojecten, waaraan ik op dit moment met verschillende collega’s werk, laten zien dat we het aantal berichten en links die met nieuws te maken hebben niet moeten overschatten. Dat zijn voor de meeste gebruikers hooguit enkele procent. En ook lijkt de soort van bronnen en onderwerpen – geheel in lijn met veelvoudig onderzoek naar de verspreiding van informatie – een enorm scheve verdeling te volgen: Een handvol bronnen en onderwerpen krijgen heel veel aandacht, de meeste bronnen en onderwerpen nagenoeg geen.

Overschatten we onszelf niet een beetje?

Zou het dus kunnen dat we de alomtegenwoordigheid van het nieuws overschatten? Dit is wat een studie van Gil de Zúñiga, Weeks en Ardèvol-Abreu suggereert. Zij noemen het idee dat je het nieuws wel tegenkomt, ook zonder actief ernaar op zoek te gaan, de ‘news-finds-me perception’. Zij beargumenteren dat mensen die deze opvatting erop nahouden minder goed op de hoogte zijn van het nieuws dan anderen. En hun vragenlijstonderzoek wijst dit ook uit. Er moet wel bij worden gezegd dat het effect dat de onderzoekers vinden zeer klein is. Maar misschien komt dit ook door hun manier van meten: de respondenten moesten namelijk slechts vrij algemene vragen over politieke onderwerpen beantwoorden. Of dat het daadwerkelijke negatieve effect van de ‘news-finds-me perception’ dus wel meevalt moet vervolgonderzoek uitwijzen.

Wat doen sociale media met nieuwsperceptie?

Welke lering kunnen we hieruit trekken? Ten eerste: de alomtegenwoordigheid van sociale media zorgt ervoor dat sommigen in aanraking komen met nieuws dat ze anders niet zouden hebben gezocht. Ten tweede: het is nog niet helemaal duidelijk wat de gevolgen hiervan zijn. Aan de ene kant is het uiteraard wenselijk dat ook mensen die geen politieke junkies zijn in aanraking komen met het nieuws. Aan de andere kant zou het ook averechts kunnen werken, omdat mensen – ten onrechte – het gevoel krijgen al voldoende geïnformeerd te zijn, waardoor ze een vertekend beeld van de werkelijkheid hebben waarop ze hun mening baseren.

Om dit goed te kunnen onderzoeken hebben we echter methodes nodig om op grote schaal berichten te kunnen identificeren die over dezelfde gebeurtenis gaan. Als we dit dan kunnen koppelen aan data over het klikgedrag van mensen, dan kunnen we uitspraken doen over de vraag of het echt zo is dat mensen via links die ze spontaan via sociale media tegenkomen een voldoende beeld van het nieuws krijgen. Of wat de vertekeningen zullen zijn. Het zal nog even duren voordat het zover is, maar we houden jullie op de hoogte!

—-

Fletcher, R., & Kleis Nielsen, R. (2018). Are people incidentally exposed to news on social media? A comparative analysis. New Media & Society, 20(7), 2450–2468. http://doi.org/10.1177/1461444817724170

Gil de Zúñiga, H., Weeks, B., & Ardèvol-Abreu, A. (2017). Effects of the News-Finds-Me Perception in Communication: Social Media Use Implications for News Seeking and Learning About Politics. Journal of Computer-Mediated Communication, 22(3), 105–123. http://doi.org/10.1111/jcc4.12185