Nieuwe media, nieuw burgerschap: Maatschappelijke en politieke betrokkenheid in de 21ste eeuw

 Auteur: Joyce Neys

Er is veel discussie over het gebrek aan politieke en maatschappelijke betrokkenheid van burgers in moderne Westerse democratieën. Vooral jongeren zouden zich nauwelijks nog druk maken om politieke vraagstukken en nog amper deelnemen aan de formele politieke processen zoals bijvoorbeeld stemmen. Jongeren zouden het niet als nuttig of zinvol ervaren om zich te verdiepen in de complexe en abstracte materie die politiek heet. Daarbij wordt het stemmen zelf als zinloos ervaren omdat mensen geen zeggenschap ervaren in de politieke besluitvormingsprocessen en de verschillen tussen groepen mensen alleen maar lijken toe te nemen.

Veranderende ideeën over goed burgerschap

Politieke participatie omvat echter veel meer dan interactie met het formele politieke systeem alleen. Een goed functionerende democratie is immers sterk afhankelijk van de politieke en maatschappelijke betrokkenheid van haar burgers. Het is van essentieel belang is dat burgers actief zijn en veranderingen willen bewerkstelligen die niet alleen henzelf ten goede komen, maar ook de gemeenschap. En hoewel dit geen nieuw inzicht is, is het wel zo dat er de afgelopen decennia een duidelijke verschuiving zichtbaar is in wat burgerschap en het zijn van een “goede burger” inhoudt. Er is een duidelijke discrepantie zichtbaar tussen hoe de politiek hier invulling aan geeft (door zich vooral te richten op meer formele interacties) en hoe burgers hier vorm aan geven.

Wanneer aan respondenten gevraagd wordt wat nodig is om een “goede burger” te zijn, is het antwoord over de jaren heen vrij consistent: het actief bijdragen aan sociale orde. Met andere woorden, gehoorzaamheid en het volgen van de regels en wetten dragen bij aan een goede en gezonde democratie. Rond de eeuwwisseling verandert dit echter. De mogelijkheid om op eigen wijze je eigen mening te vormen (autonomie) en het steunen en helpen van medeburgers die het minder goed hebben (solidariteit) worden belangrijkere waarden van goed burgerschap gevonden dan sociale orde. Oftewel, er wordt meer waarde gehecht aan maatschappelijke betrokkenheid (ook wel het informele politieke systeem genoemd) dan aan interacties met het formele politieke systeem.

Nieuwe expressies van goed burgerschap

Buffy vs EdwardDe expressieve vorm van burgerschap is vooral online goed zichtbaar. Political Remix Videos (PRVs) zijn hier een goed voorbeeld van. Makers van deze video’s remixen bestaande content, zoals bijvoorbeeld tv series, films of zelfs gameplay, om kritiek te geven op een maatschappelijk fenomeen. Eliza Kreisinger en Jonathan MacIntosh maakten Buffy versus Edward door scenes van de tv serie Buffy the Vampire Slayer te remixen met scenes uit de populaire film trilogie Twilight. Ze wilden hiermee een “pro-feministische visuele kritiek geven van Edward’s karakter en verontrustende gedrag”. Doordat ze gebruik maken van zeer herkenbare elementen uit de hedendaagse populaire cultuur is het overbrengen van hun boodschap makkelijker. Ook bereiken ze op deze manier veel meer, vooral jonge, mensen en ontstaat er ruimte voor maatschappelijke discussie.

Nieuwe media bieden niet alleen een nieuwe manier voor het het uiten van burgerschap, maar ook voor het leren en het ervaren van burgerschap. Serious games zijn spellen die spelenderwijs aanzetten tot kritische reflectie over een bepaald onderwerp. De in 2010 door de Europese Unie ontwikkelde game Poverty Is Not a Game laat spelers ervaren wat Poverty_is_not_a_gamearmoede is en welke gevolgen dit heeft. Onderzoek toont aan dat spelers meer interesse hadden in het onderwerp armoede na het spelen van de game. Na drie maanden was dit nog steeds zo. Opmerkelijk is dat deze blijvende interesse in armoede, hoewel geïnitieerd door het spelen van de game, vooral lijkt te ontstaan door discussies met vrienden en familie. Voor een kleine groep spelers (ongeveer 15%) leidde het spel zelfs tot een verschuiving in mate van algemene politieke interesse. Deze spelers waren voor het spelen niet geïnteresseerd in politiek, erna wel.

Maatschappelijke betrokkenheid van de burgerij is nodig voor een goed functionerende en gezonde democratie. Hoe de wisselwerking tussen hedendaagse uitingen en ervaringen van maatschappelijke betrokkenheid en (formele) politieke participatie precies werkt is onderwerp van academische discussie. Maar dat de wisselwerking er is lijkt onomstotelijk vast te staan. Het wordt tijd om te erkennen dat burgers andere en nieuwe manieren hebben gevonden om uiting te geven aan en ervaring op te doen met hun maatschappelijke en politieke betrokkenheid. Deze moeten op waarde geschat worden naast alle andere vormen van politieke participatie.

=-=-=-=-=-=

Referenties

Hoskins, B., Villalba, E., & Saisana, M. (2012). The 2011 civic competence composite indicator   (CCCI-2) – Measuring young people’s civic competence across Europe based on the IEA International Citizenship and Civic Education study. JRC Scientific and Technical Report 68398. Luxembourg: Publication office of the European Union. DOI: 10.2788/68609.

 

Joyce Neys (http://joyceneys.com) is PhD-kandidate aan de Erasmus Universiteit Rotterdam Erasmus Research Centre for Media, Communication and Culture (ERMeCC). Zij onderzoekt hoe burgers verschillende online media gebruiken als een politieke tool. Ze is met name geïnteresseerd in creatieve media-uitdrukkingen die burgers zelf gemaakt hebben – zoals games, remix video’s en machinima’s (een filmpje gemaakt met opgenomen gameplay) – en die een politiek en/of maatschappelijk statement maken.