Wat zij kan, kan ik ook! Waarom meer positieve rolmodellen in de media nodig zijn

Auteur: Anne Kroon

Mensen met een migratie-achtergrond en vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in de Nederlandse media. Van de Nederlandse mensen op de publieke tv-zenders is slechts 35,4% vrouw en 9,8% heeft een niet-westerse migratie-achtergrond. Onacceptabel, meende Women Inc., een stichting die zich inzet voor een betere positie van vrouwen. Eind oktober overtuigden ze Vice, NPO en RTL om in een project te stappen voor meer kleur en vrouwen in de Nederlandse media.

Boegbeeldfunctie

Shula Rijxman, bestuursvoorzitter van de NPO en oud-bestuurslid van Women Inc., benadrukte in een interview met NRC het belang van inclusie en diversiteit in de media: “Het gaat ook om de boegbeeldfunctie. Als meisjes op televisie een vrouwelijke minister zien, kunnen ze ervan dromen om later ook minister te worden.”

Is dat waar? Vervullen boegbeelden in de media zo’n belangrijke rol in de emancipatie van minderheden? Ja, suggereert recent onderzoek. Sterker nog, als we niet oppassen, kunnen stereotiepe mediabeelden zo’n sterke invloed uitoefenen, dat ze waarheid worden.

Hoe stereotypen waarheid kunnen worden

Hoe kan het dat stereotiepe mediabeelden zoveel invloed kunnen uitoefenen? Onderzoekers hebben de effecten van (niet-) stereotiepe beelden in de media veelvuldig onderzocht aan de hand van de stereotype threat theory. Deze theorie suggereert dat negatieve stereotypen in de media de cognitieve vaardigheden en leerprestaties van gestereotypeerde groepen negatief beïnvloeden – in tegenstelling tot niet-stereotiepe mediabeelden. Denk bijvoorbeeld aan de mate waarin meisjes en vrouwen in staat zijn een wiskundig probleem op te lossen, of de mate waarin minderheden denken dat een academische opleiding bij hen past.

Een recentelijk gepubliceerde meta-analyse levert bewijs voor de stereotype threat theorie. Op basis van 33 experimenten concluderen de auteurs dat stereotype threat een negatief en robuust effect heeft op de prestaties van minderheden. Zien lijkt hierbij geloven. Zo presteren vrouwen minder goed op wiskundetesten nadat ze blootgesteld zijn aan stereotiepe beelden in de media. Dit effect volgde na blootstelling aan stereotiepe mediabeelden waarbij vrouwen werden geassocieerd met familie en schoonheid, in tegenstelling tot carrière en wetenschap.

Een problematische bevinding, te meer omdat het effect versterkt werd door de manier waarop minderheden media gebruiken. Zo zijn vrouwen eerder geneigd een modeblad te lezen dan een tijdschrift over vrouwen en carrière, op het moment dat zij stereotype threat ervaren. Hiermee houden stereotiepe beelden en ongelijkheid elkaar in stand.

Meer rolmodellen

Positieve voorbeelden, rolmodellen, boegbeelden. Rijxman stelt terecht dat zij een cruciale rol vervullen in het Nederlandse medialandschap. Blootstelling aan een divers beeld van de mogelijkheden, vaardigheden en interesses van vrouwen en mensen met een migratie-achtergrond helpt bij het doorbreken van stereotiepe denkbeelden. Met meetbare consequenties voor de ambities én vaardigheden van leden van gestereotypeerde groepen. Geef hen de kans te dromen, te zien, en te geloven dat hun mogelijkheden niet bepaald worden door gender noch kleur.