Nederlandse consumenten kiezen vaker bewust bij de kassa

Auteur: Peggy Schyns

Dr. Peggy Schyns werkt als wetenschappelijk medewerker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau. Haar onderzoeksthema’s zijn duurzaamheid, publieke opinie, geluk en (informele) zorg. Ze is gepromoveerd op de relatie tussen geld en geluk.

Biologische eieren kopen omdat je kippen een beter leven toewenst. Bepaalde kleding niet kopen omdat bij de productie mensenrechten zijn geschonden. Geen eigen auto kopen, maar deze delen met de buren omdat je het milieu wilt sparen. Drastisch minder spullen aanschaffen omdat je de eigen ecologische voetafdruk wilt verkleinen. Steeds meer Nederlandse consumenten houden bij hun consumptieve keuzes rekening met duurzame, politieke of ethische motieven. Natuurlijk spelen smaak, gemak, functionaliteit en – niet te vergeten – de prijs nog steeds een belangrijke rol wanneer we iets kopen, maar de morele kant van shoppen is aan een opmars bezig.

Maatschappelijk bewust consumeren

20160512_214212Wanneer consumenten zich in hun keuzes laten leiden door duurzaamheids-, ethische of politieke overwegingen, dan spreken we over maatschappelijk bewust consumeren, oftewel ‘kiezen bij de kassa’. Men kan daar op verschillende manieren uiting aan geven, zoals we hierboven al zagen. In dit stuk werpen we een blik op twee vormen van bewust consumeren, namelijk boycotten en buycotten. Oftewel het bewust niet of wel kopen van producten of diensten omdat men een betere wereld voorstaat. Laten we eerst naar Nederlands boycotgedrag kijken.

Nederlandse consumenten zijn meer gaan boycotten

Boycotten is in Nederland inmiddels het predicaat nichegedrag wel ontgroeid. In 2014/2015 boycotte 15% van de Nederlanders. Het gaat hier om producten of diensten in brede zin, bijvoorbeeld van benzine tot voedsel, of van kleding tot bankdiensten. Ook is er een stijging zichtbaar door de tijd: ruim tien jaar geleden (in 2002/2003) boycotte 10% van de Nederlandse consumenten om deze redenen, terwijl dat percentage begin jaren 70 nog maar 5% was.

Nederland boycot internationaal gezien minder

Vergelijkenderwijs scoren we dan weer beduidend lager. Consumenten in Noordse landen, Frankrijk, Zwitserland en Duitsland boycotten veel vaker producten: in 2014/2015 tussen ruim een kwart in Noorwegen en bijna de helft in Zweden. Verschillen tussen Noord-Europese landen en Zuid- en Oost-Europese landen worden wel verklaard doordat de eerstgenoemde landen een langer democratisch verleden, een hogere economische ontwikkeling, actief burgerschap en meer groene partijen hebben. Maar dat laat onverlet dat Nederland ook grotendeels aan deze criteria voldoet en toch lager scoort. Vergelijkend case-study onderzoek zou een licht kunnen werpen op waarom men in andere Noord-Europese landen wel massaal producten links laat liggen. Wat zouden we van hen kunnen leren?

Boycotgedrag in 16 Europese landen, 2002-2014 (in procenten)afiguur

a Alleen landen met gegevens voor alle jaren zijn weergegeven; voor vier landen waren de cijfers van 2014 helaas nog niet beschikbaar
Bron: ESS 2002-2014

Nederlanders kopen meer producten bewust

Het spiegelbeeld van boycots vormen buycots. Consumenten kopen dan juist bewust een product of dienst wel omdat ze met de aankoop een duurzaam product of bedrijf willen promoten. Buycotters vormen de grootste groep maatschappelijk bewuste consumenten in Nederland. Ongeveer een derde van de consumenten kocht in 2013 bewust producten omwille van milieu of dierenrechten. Ook hier zien we een groei: in 2002 was dat nog maar ruim een kwart van de Nederlanders. We zien tevens aan de aanbodzijde van de markt dat er meer producten met milieukeurmerken zijn verkocht: ten opzichte van 2013 was er in 2014 een groei van 18% in duurzaam voedsel. Nederlandse huishoudens kopen ook meer fairtrade producten: van 46% van de huishoudens in 2009 naar 65% in 2014. Vergelijken we Nederlands buycotgedrag weer met andere Europese landen, dan scoort Nederland hier eveneens beneden gemiddeld, maar wel wat hoger dan bij buycotgedrag.

Van minderheid naar mainstream?

Boy- en buycotgedrag van Nederlandse consumenten zit dus in de lift. Er wordt in de loop der tijd meer bewust gekozen bij de kassa. Dat is prettig nieuws voor duurzame ontwikkeling. We zien echter ook dat Nederland in vergelijking met andere Europese landen achterloopt op het gebied van maatschappelijk bewust consumeren en dat er voor consumenten nog een wereld te winnen is. Mogelijk kunnen we van landen zoals Zweden en Duitsland leren, die hierin toch beduidend meer voorop lopen.

Dit artikel is een beknopte bewerking van:

Schyns, Peggy (2016). Kiezen bij de Kassa. Een verkenning van maatschappelijk bewust consumeren in Nederland. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau (zie https://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2016/Kiezen_bij_de_kassa).

Foto groenteschap door: Peggy Schyns
Copyright 2016, all rights reserved | gepubliceerd op: 20-06-2016