Sociale normen en de effecten van zelfhulpgroepen op het welzijn van vrouwen in India

Auteur: Dr. Thomas de Hoop

Thomas-de-HoopThomas de Hoop is een senior onderzoeker bij American Institutes for Research (AIR) met een PhD in ontwikkelingsstudies van de Radboud Universiteit Nijmegen. Op dit moment leidt hij een impact evaluatie in Bangladesh met een focus op voeding en de cognitieve ontwikkeling van kinderen onder 5 jaar oud. Daarnaast is hij betrokken bij impact evaluaties in Zambia met een focus op voeding en de effecten van cash transfers. Thomas heeft ook zojuist een studie afgerond met als doel om de evaluatie strategie van het onderwijsbureau van UNICEF te verbeteren.

Overheden en Non-Gouvernementele organisaties (NGOs) spenderen honderden miljoenen aan het faciliteren van zelfhulpgroepen voor vrouwen om emancipatie te stimuleren. Zelfhulpgroepen stimuleren micro-besparingen en microkrediet voor vrouwen. Daarnaast wordt binnen zelfhulpgroepen ook veel training gegeven over vrouwenrechten. Het idee is dat vrouwen met deze steun meer zeggenschap over hun eigen leven krijgen. Zelfhulpgroepen zijn voornamelijk populair in Zuid-Aziatische landen zoals India en Bangladesh.

In dit artikel laat ik zien dat het niet vanzelfsprekend is dat zelfhulpgroepen het welzijn of geluk van vrouwen stimuleren. In rurale Zuid-Aziatische maatschappijen waar de vrouw ondergeschikt is aan de man krijgen vrouwen het vaak zwaar te verduren als ze vrijheid claimen. Diepgewortelde sociale normen zorgen ervoor dat vrouwen die zonder begeleiding of toestemming er op uit gaan op afkeuring kunnen rekenen. Diezelfde sociale normen zorgen ervoor dat emancipatie voor veel vrouwen een psychologische strijd is. Als gevolg hiervan kan participatie in zelfhulpgroepen op de korte termijn leiden tot een afname van het geluk voor vrouwen in Zuid-Azië.

Gedurende mijn proefschrift enquêteerde ik 400 huishoudens in Odisha, 1 van de armste districten in India. De resultaten laten zien dat participatie in zelfhulpgroepen de emancipatie van vrouwen stimuleert. Participatie in zelfhulpgroepen vergroot de kans dat vrouwen de vrijheid hebben om zonder toestemming van hun man naar de dokter of de markt te gaan. De interviews laten echter ook zien dat vrouwen in Odisha veel moeten doorstaan om deze vrijheid te claimen. Vrouwen worden bijvoorbeeld beledigd door zowel mannen als vrouwen als ze diepgewortelde sociale normen doorbreken. De interviews laten ook zien dat voor veel vrouwen emancipatie een psychologische strijd is.

Mijn analyse laat zien dat er grote verschillen bestaan in de acceptatie van vrijheid tussen dorpen in Odisha. In de meest conservatieve dorpen vindt geen van de non-participanten in zelfhulpgroepen het acceptabel dat een vrouw naar de markt gaat zonder toestemming van haar man. In de meest liberale dorpen vindt de meerderheid van de non-participanten het acceptabel dat een vrouw naar de markt gaat zonder toestemming van haar man. Deze verschillen laten zien dat sociale normen sterk verschillen tussen dorpen.

Mijn analyse zien dat er grote verschillen in de effecten van zelfhulpgroepen zijn tussen dorpen met verschillende sociale normen. Gemiddeld gezien vind ik geen verschil tussen het geluk van vrouwen die participeren in zelfhulpgroepen en vrouwen die niet participeren. Participatie in zelfhulpgroepen leidt echter tot een afname van geluk voor vrouwen in dorpen met conservatieve sociale normen op het gebied van emancipatie. Dit zijn de dorpen waar een grote meerderheid van de non-participanten het niet acceptabel vindt dat vrouwen zonder toestemming van hun man naar de markt gaan. In deze dorpen is het dus niet vanzelfsprekend dat vrouwenemancipatie leidt tot een toename in het welzijn van vrouwen. Participatie in zelfhulpgroepen leidt echter tot een toename van geluk in de dorpen met de meest liberale normen op het gebied van vrouwenemancipatie. In deze dorpen lijkt het geluk van vrouwen toe te nemen dankzij de extra vrijheid die verkregen wordt door participatie in zelfhulpgroepen.

Emancipatie is dus niet voldoende voor een toename van het welzijn van vrouwen in Zuid-Azië. Op de korte termijn kan emancipatie zelfs leiden tot een afname in geluk. Dit risico is groter in gebieden met conservatieve sociale normen. Sociale normen zijn dus sterk gerelateerd aan de effectiviteit van ontwikkelingsprogramma’s.

Mijn studie leidt tot verschillende beleidsaanbevelingen. Ten eerste dienen participanten van zelfhulpgroepen beter voorbereid te worden voor de eventuele negatieve effecten van emancipatie. Ten tweede kunnen er programma’s worden opgezet die zich richten op het veranderen van de sociale normen van non-participanten in zelfhulpgroepen. Een derde beleidsaanbeveling is om zelfhulpgroepen op een andere manier vorm te geven in gebieden met relatief conservatieve normen.

Literatuur

De Hoop, T. (2012). How context matters for development effectiveness: A study into social norms and heterogeneous impacts. Enschede, The Netherlands: Ipskamp Publishers.

De Hoop, T., van Kempen, L., Linssen, R., & van Eerdewijk, A. (2014). Women’s autonomy and subjective well-being: How gender norms shape the impact of self-help groups in Odisha, India. Feminist Economics, 20(3), 103-135.

 

All rights reserved | copyright 2015 | gepubliceerd op 28-04-2015