Houdt de tippelzone criminaliteit binnen de perken?
Auteur: Paul Bisschop, MSc.
Paul Bisschop is afgestudeerd econoom en onderzoeker bij SEO Economisch Onderzoek. Hij doet met name onderzoek naar arbeidsmarktvraagstukken. Vanuit zijn studie is Paul geïnteresseerd in de economische kijk op criminaliteit. 

Houdt de tippelzone criminaliteit binnen de perken?

Wereldwijd worstelen regeringen met de vraag hoe om te gaan met prostitutiebeleid. Hierbij is het voor beleidsbepalers essentieel dat negatieve bijkomende effecten zo veel mogelijk beheerst en beperkt blijven. Hoe zorg je er als overheid voor dat prostitutie zo min mogelijk gepaard gaat met ellendige werkomstandigheden van prostituees? En op welke manier trekt prostitutie geen of zo weinig mogelijk (drugsgerelateerde) criminaliteit aan?

De tippelzone

In Nederland heerst al enige eeuwen een tolerante houding tegenover prostitutie. Die Nederlandse tolerantie betekent dat ook nu nog prostitutie binnen bepaalde wettelijke kaders in ons land toegestaan is. In de jaren ’80 van de vorige eeuw bedacht men in Nederland iets nieuws om een bepaalde vorm van prostitutie –straatprostitutie- in goede banen te leiden: de tippelzone. Tussen 1983 en 2004 openden negen Nederlandse steden een dergelijke zone, waarin tippelprostitutie toegestaan is en de nodige voorzieningen voor prostituees aanwezig zijn. Inmiddels hebben Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Eindhoven de zone alweer gesloten nadat bleek dat de situaties daar onbeheersbaar werden. Het argument van een veilige, gezonde werkplek voor prostituees woog volgens de betreffende gemeenten niet op tegen toenemende misstanden rond de tippelzone. Toch geen goed idee dus, zo’n tippelzone?

Nieuwe of bestaande criminaliteit?

In ons onderzoek bekijken we het tippelzonevraagstuk vanuit een nieuw perspectief. Want tippelzones mogen dan criminaliteit aantrekken1, maar maakt dit de criminaliteit op stadsniveau niet juist beter beheersbaar?

Tippelzones kunnen gezien worden als een coördinatiepunt voor criminele activiteiten2. Het creëert een marktplaats voor prostitutie gerelateerde criminaliteit. Rond deze zone begeven zich immers, zonder uitzondering, verslaafde prostituees. Dit creëert afzetmogelijkheden voor drugsdealers, wat vaak gepaard gaat met andere vormen van criminaliteit. Een tippelzone functioneert als een crime attractor and generator3, ofwel een plaats die bestaande criminelen aantrekt, maar ook nieuwe mogelijkheden biedt voor criminelen. Dat tippelzones criminaliteit aantrekken lijkt vanuit zowel de theorie als de praktijk een gegeven. De vraag is of er alleen een verschuiving van criminaliteit is, of dat er ook extra criminaliteit wordt gegenereerd.

Voor de periode 1993 tot en met 2010 bekeken we of de tippelzones van invloed zijn geweest op bepaalde vormen van criminaliteit op stadsniveau. Een bepaalde benadering (difference-in-difference) stelde ons in staat het effect van de aanwezigheid van een tippelzone op de stedelijke criminaliteitscijfers te onderscheiden van algemene tijdstrends in criminaliteit. Als uitkomstmaten gebruiken we kwartaalregistraties van het Openbaar Ministerie (OM) en enquêtegegevens uit de Politie Monitor Bevolking.

Verminderde criminaliteit of toch niet?

De resultaten van onze analyse laten geen eenduidig beeld zien. De aanwezigheid van een open tippelzone heeft een verlagend effect op het aantal OM-registraties, wat kan duiden op een daling van criminaliteit in een stad. Met name voor seksuele delicten lijkt dit effect aanwezig. Het door de tippelzone verminderde aantal geregistreerde delicten is grotendeels het gevolg van een stijging in politieregistraties na sluiting van de tippelzone.  Criminelen zouden hun activiteiten na sluiting van de zone gemakkelijker kunnen voortzetten in een ander gedeelte van de stad, waar de politie minder controle uitoefent.

De perceptie van criminaliteit door buurtbewoners, zowel voor geweldsdelicten als voor drugsoverlast, stijgt echter door het bestaan van open tippelzones. Een mogelijke verklaring voor deze tegenstrijdige resultaten is dat een tippelzone criminaliteit voor buurtbewoners zichtbaarder maakt, waardoor de perceptie van criminaliteit toeneemt. In werkelijkheid zou criminaliteit zich kunnen concentreren rond de tippelzone, waardoor de politie beter controle kan uitoefenen. In andere delen van de stad vindt daardoor minder criminaliteit plaats, omdat criminelen aangetrokken worden door de nieuwe criminele ‘marktplaats’ rond de tippelzone. Dit uit zich in lagere registratiecijfers op het niveau van de gehele stad.

1. Flight, S., Heerwaarden, Y. van & Lugtmeijer, E. (2003). Evaluatie Tippelzone Theemsweg Amsterdam 2003. Effect extra beheersmaatregelen. Amsterdam: DSP-groep. Oostveen, P. (2008). Evaluatie 2008. Enschede: Oostveen Beleidsonderzoek en Advies.

2. Cohen, L. & Felson, M. (1979). Social change and crime rate trends: a routine activity approach. American Sociological Review, 44(4), 588-608.

3. Brantingham, P. & Brantingham, J. (1995). Criminality of place: crime generators and crime attractors. European Journal of Criminal Policy and Research, 3(3), 5-26.

copyright 2014, all rights reserved | gepubliceerd op: