Over de gewone Arabische Moslims die feminisme steunen

Auteur: Saskia Glas

Nieuwsberichten scheppen geen rooskleurig beeld van vrouwenrechten in de Arabische regio. In het Arabische Midden-Oosten en Noord-Afrika zouden vrouwen er maar bekaaid vanaf komen en dat zou alles te maken hebben met islam. Zo wordt er een beeld geschetst dat, zeker in Arabische landen, islam per definitie haaks staat op emancipatie. Alsof islam en vrouwenrechten nooit samengaan. En bestaande grootschalige studies laten inderdaad zien dat Moslims, gemiddeld genomen, vrouwenrechten minder steunen dan niet-Moslims. Maar achter die gemiddelden kan een grote andere groep schuilen. Een groep Arabische Moslims die zich sterk verbonden voelt met islam en tegelijkertijd fervent feministisch is. In recent onderzoek keek ik, samen met Niels Spierings, achter de gemiddelden: de groep Arabische Moslimfemisten is veel groter dan we hadden verwacht.

Hoe Moslimfeminisme eruitziet

Met alle debatten over de vrouwonvriendelijkheid van islam, moeizaam integrerende Marokkanen en maagdenvlieshersteloperaties, lijkt ‘Moslimfeminisme’ haast een tegenstelling in termen. Toch kent de Arabische regio een geschiedenis van Moslims die zich actief inzetten voor feminisme, ook door expliciet naar islam te verwijzen. Zo zijn er, vooral in Noord-Afrikaanse landen, Moslimfeministische bewegingen die erop wijzen dat volgens de Koran mannen en vrouwen uit één ziel gecreëerd en dus gelijk zijn – in tegenstelling tot het Bijbelse scheppingsverhaal. Voor Arabische activisten kan islam feminisme dus zelfs verder helpen.

Maar heeft dat Moslimfeministische gedachtengoed ook bij het gewone volk haar intrede gedaan? Hoe groot is de groep Arabieren die zichzelf niet alleen “Moslim” noemt, maar zich zelfs sterk verbonden voelt met islam en tegelijkertijd vrouwenrechten steunt? Aan de hand van data over 60 duizend Arabieren: meer dan 20 procent.[1] Eén op de vijf Moslims in het Arabische Midden-Oosten en Noord-Afrika is dus zowel sterk religieus als sterk feministisch. Een substantiële minderheid van de Arabieren kan feminisme en islamitische religiositeit prima met elkaar rijmen.

Bovendien lijken er in de Arabische regio meer Moslimfeministen te zijn dan seculiere feministen. Uit onze data blijkt dat slechts één op de twintig Arabische Moslims feminisme steunt zónder zichzelf sterk verbonden te voelen met islam: 5 procent seculiere feministen versus 20 procent Moslimfeministen.[2] In de Arabische regio gaat feminisme dus vaker samen met sterke islamitische religiositeit dan ertegenin.

Wie is Moslimfeminist?

Maar wie zijn die sterk religieuze Arabieren die feminisme steunen? Onze data lieten iets anders zien dan verwacht. Zo zijn vrouwen bijvoorbeeld vaker Moslimfeminist, maar niet veel vaker. Sterker nog, vier op de tien Moslimfeministen is man. Moslimfeminisme is dus niet uitsluitend een vrouwenzaak. Arabische mannen worden soms neergezet als onderdrukkend, maar ze kunnen dus ook invloedrijke bondgenoten zijn.

Moslimfeministen leven ook niet per se waar je ze zou verwachten. Hoewel er veel Moslimfeministen in progressievere Arabische landen als Tunesië, Libanon en Marokko zijn, bungelen oliestaten in de golf niet onderaan. Saoedi-Arabië neemt qua Moslimfeminisme zelfs een middenpositie in. Conservatieve Islamistische regimes sluiten de deur dus niet voor Moslimfeminisme. Er lijken immers nog genoeg burgers in die regimes die zelf islam progressiever herinterpreteren.

Feminisme serieus nemen

In huidige publieke debatten zijn er veel vermeende feministen die hun strijd voor vrouwenrechten vooral vormgeven als een strijd tegen islam. Uitspraken als “om vrouwen te verdedigen, moeten we islam een halt toeroepen” zijn onze media niet vreemd. Dat impliceert dat islam en vrouwenrechten per definitie niet samengaan. Ons onderzoek laat echter het tegendeel zien: in het Arabische Midden-Oosten en Noord-Afrika kan één op de vijf Moslims feminisme prima met religiositeit verbinden. Aangezien dat er veel meer zijn dan seculiere feministen, en gezien het belang van religie in de Arabische regio, zou islam weleens een belangrijk instrument vóór feminisme kunnen zijn. Iemand die vrouwenrechten écht serieus neemt, doet religie niet blindelings in de ban.

 

———————————-

Illustraties door Cliff van Thillo.

[1] We hebben data van de World Values Survey en Arab Barometer geanalyseerd met latente klasse analyses. Feminisme is gemeten aan de hand van het steunen van emancipatie in de politiek en op de arbeidsmarkt en gelijkheid in de politiek, op de arbeidsmarkt en in het onderwijs. Details staan in ons paper.

[2] Verschillen tussen feministische groepen worden in het artikel besproken.