De Nederlandse kiezer en Europa: is er nog hoop?

Auteur: Dr. Rachid Azrout

Rachid Azrout is Postdoctoraal onderzoeker bij de Amsterdam School of Communication Research (ASCoR). Zijn onderzoek richt zich op publieke opinie t.o.v. de Europese Unie en media effecten. In 2013 verdedigde hij zijn proefschift (“Framing Turkey: Identities, Public Opinion and Turkey’s Potentia lAccession into the EU”) over hoe Europese burgers en de mogelijke toetreding van Turkije tot de Europese Unie.

De Nederlandse kiezer over Europa

Partijen aan de uiteinden van het politieke spectrum met een eurosceptisch programma, zowel links als rechts, doen het goed in de peilingen. De politiek zou daarmee onoverkomelijk verdeeld raken. Maar zeggen de hoge scores van deze partijen ook iets over de kiezers? Zijn de kiezers ook eurosceptischer geworden en zijn zij ook hopeloos verdeeld?

Drie weken voor de Europese Parlementsverkiezingen van 2009 hebben wij Nederlanders ondervraagd naar hun mening over de Europese Unie. Daaruit bleek dat we de mening van de Nederlandse kiezer over de EU kunnen indelen in 5 dimensies:

–        Strengthening: welke richting zou de EU op zou moeten: naar meer of minder macht?
–        Performance: hoe functioneert de EU op dit moment?
–        Identity: in hoeverre voelt men zich Europees?
–        Utility: in hoeverre heeft de EU een positief effect gehad op bijvoorbeeld economische ontwikkeling en vrede en veiligheid in          Europa?
–        Negative affections: in hoeverre heeft men negatieve gevoelens t.o.v. de EU (zoals woede, angst en bedreiging).

Drie weken voor de Europese Parlementsverkiezingen van 2014 hebben we een nieuwe groep Nederlanders dezelfde vragen gesteld. En wat blijkt, sinds 2009 is de Nederlandse kiezer inderdaad op elke dimensie gemiddeld negatiever gaan nadenken over de EU. Hebben wij daarmee het bewijs geleverd dat de Nederlandse kiezer gestaag negatiever gaat denken over de EU? Niet helemaal.

Want eind vorig jaar hebben we dezelfde vragen ook voorgelegd aan een steekproef van Nederlandse kiezers. En dan zien we dat sinds december de Nederlandse kiezer langzaamaan weer positiever gaat nadenken over de EU, op nagenoeg alle fronten. Dus wordt de Nederlandse kiezer steeds eurosceptischer? Ja, sinds 2009 is men inderdaad gemiddeld negatiever over de EU, maar het is blijkbaar geen geleidelijk stijgend proces.

Screenshot 2014-05-22 10.53.31

Noot: In de tabellen wordende gemiddelden per jaar aangegeven, plus en min eenmaal de standaard afwijking. In de tabel betekent 1 “oneens met de stelling” en 7 “eens met de stelling”.

Polarisatie

Oké, als we niet kunnen zeggen dat de kiezer almaar negatiever over de EU wordt, kunnen we dan wel zeggen dat de Nederlandse kiezers, net als de politieke partijen, hopeloos gepolariseerd raken? Met andere woorden, als Nederlandse kiezers steeds meer stemmen op partijen die extreme ideeën over Europa, lopen de meningen over de EU dan ook steeds verder uiteen? Kijkend naar de spreiding in de grafieken zien we dat deze door te tijd heen redelijk constant blijft. Kiezers zijn dus niet verder van elkaar af komen te staan wat betreft het EU onderwerp.

Ook als we de verdeling per partij bekijken, zien we dat er natuurlijk verschillen zijn per partij (gelukkig, anders hadden geen reden om op andere partijen te stemmen). Maar de kiezers voor de verschillende partijen blijven een flinke overlap vertonen in meningen over de EU, zelfs tussen de partijen die gemiddeld het meest verschillen.

Rachid3.jpg

Rachid1 Rachid2

Welke conclusie kunnen we hieruit trekken? Van een hopeloze polarisering van de Nederlandse kiezer lijkt geen sprake. Wel zijn Nederlanders negatiever over de EU dan 5 jaar geleden. Maar wat betekent die lichte groei sinds december 2013? Is er ergens tussen 2009 en 2014 tijdens het hoogtepunt van de economische crisis een dieptepunt bereikt en kruipt de EU, wat populariteit betreft, uit het dal? Of nemen we gewoon periodieke schommelingen waar? Of raakt de burger in de aanloop naar verkiezingen door de toename aan berichtgeving bekender, en dus minder onbemind, met de EU? Voer voor wetenschappers, maar ondertussen kunnen we stellen dat er zelfs in Nederland nog hoop is voor de EU.

———-

De cijfers gebruikt in deze tekst zijn gebaseerd op de enquête uitgevoerd in het kader van de European Election Campaign Study 2009 en de European Election Study 2014 (ASCoR). Van beide projecten is Claes de Vreese de onderzoeksleider. Rachid Azrout participeerde 2009 in het onderzoek als promovendus en in 2013/2014 als postdoctoraal onderzoeker. Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door financiering van het NWO. Veldwerk is uitgevoerd door TNS-NIPO.

Voor meer info over de verschillende dimensies van attitudes t.o.v. de EU, zie: Boomgaarden, H.G., Schuck, A.R.T., Elenbaas, M. & De Vreese, C.H. (2011). Mapping EU attitudes: Conceptual and empirical dimensions of Euroscepticism and EU support. European Union Politics 12(2), 241-266, doi: 10.1177/1465116510395411.

Copyright 2014, All rights reserved | gepubliceerd op: 26-05-2014